Wanneer beginnen leerlingen met leren voor een toets? Onderzoek 2026

Veel ouders kennen het beeld: de avond voor de toets gaat het boek pas open. Hoe vaak gebeurt dat? Die vraag stelden we tussen 21 september en 27 oktober 2026 aan 1.823 middelbare scholieren op JoJoschool. De meesten blijken ruim op tijd te beginnen.

Figuur: Wanneer leerlingen beginnen met leren voor een toets (%)

Zes op de tien leerlingen beginnen minstens een week van tevoren

61,4% van de leerlingen begint een week of eerder met leren voor een toets. De grootste groep, 32,0%, begint zelfs meer dan een week van tevoren. Nog eens 24,4% begint een paar dagen ervoor.

De avond ervoor is de uitzondering. 14,2% van de leerlingen begint pas dan, ongeveer een op de zeven.

In klas 3 begint bijna de helft pas kort van tevoren

Per leerjaar valt klas 3 op. Daar begint 46,4% van de leerlingen pas een paar dagen of de avond voor de toets. In klas 2 is dat 38,1%, in klas 4 35,6%. Ook de avond ervoor komt in klas 3 het vaakst voor: 18,1% van de derdeklassers begint dan pas.

Waar dat aan ligt, laat deze peiling niet zien. Wel valt op dat het jaar erna een ander beeld geeft: in ons huiswerkonderzoek van september besteedden vierdeklassers juist het vaakst meer dan twee uur per dag aan huiswerk.

In vwo 6 draait het beeld om. Daar begint maar 5,9% de avond ervoor, en 40,3% begint meer dan een week van tevoren. In het examenjaar tellen de schoolexamens mee voor het diploma, en dat zie je terug. Op havo 5, ook een examenjaar, begint 16,9% de avond ervoor.

Figuur: Pas een paar dagen of de avond ervoor beginnen, per leerjaar (%)

Op het vmbo begint een groter deel kort van tevoren

Vwo en havo liggen dicht bij elkaar. Op het vwo begint 64,2% minstens een week van tevoren, op de havo 60,8%.

Vmbo-gt-leerlingen beginnen gemiddeld later. 53,8% begint een week of eerder, en 18,9% pas de avond ervoor. Op het vwo is dat laatste 12,6%.

Figuur: Wanneer leerlingen beginnen met leren, per niveau (%)

Alle cijfers

Vmbo-kb en vmbo-bb (samen n=27) laten we buiten de analyse, die groepen zijn te klein voor betrouwbare percentages. Bij 121 leerlingen is het niveau en leerjaar niet bekend. Zij tellen wel mee in het totaal.

Wat deze cijfers wel en niet zeggen

Leerlingen gaven aan wanneer ze meestal beginnen. Dat is hun eigen inschatting, geen gemeten startmoment, en het kan per vak en per toets verschillen.

De cijfers zeggen ook niets over hoeveel tijd leerlingen erin steken. Wie een week van tevoren begint met tien minuten per dag, leert anders dan wie de avond ervoor drie uur doorwerkt. Leren verspreid over meerdere dagen helpt je de stof beter te onthouden. Daarover lees je meer in ons artikel over spaced repetition.

Over dit onderzoek

JoJoschool stelde tussen 21 september en 27 oktober 2026 de vraag "Wanneer begin jij écht met leren voor een toets?" aan leerlingen in de leeromgeving. Zij kozen uit vier opties: meer dan een week van tevoren, ongeveer een week van tevoren, een paar dagen ervoor, of de avond ervoor. Elke leerling kon met een eigen account een keer stemmen. De antwoorden zijn uitgesplitst op niveau (vmbo, havo en vwo) en leerjaar. Totaal: 1.823 respondenten.

Omdat alle deelnemers JoJoschool gebruiken, is dit geen representatieve steekproef van alle Nederlandse scholieren. Leerlingen die zelf online oefenen, plannen hun leerwerk mogelijk bewuster dan gemiddeld. Onder alle scholieren kan het aandeel dat kort van tevoren begint daarom hoger liggen.

Opgezet en uitgevoerd door Thijs Bruins, Creative Digital Marketeer bij JoJoschool.

Bronvermelding: JoJoschool Toetsleren-enquête 2026, n=1.823. Overnemen van deze data mag met bronvermelding. Meer informatie: jojoschool.nl